maliyet muhasebesi ders notu 2009.. ara sınav

Maliyet Muhasebesi:Üretilen mal ve hizmetlerin maliyetlerinin kontrolü maliyet oluş yerleri ve ilgili oldukları mal veya hizmet cinsinden gelir ve giderlerinin izlenmesine yardımcı olan hesap ve kayıt sistemidir.
Maliyet Muhasebesinin Amaçları Nelerdir; (*)
1-Mamül maliyetini hesaplar
2-Mamül maliyetini kontrol eder
3-Planlamaya yardımcı olur
4-Özel yönetim kararları
Not:Planların sayısal ifadesine bütçe denir.
Genel Muhasebe ile Maliyet Muhasebesi Arasındaki Farklar 1-Genel muhasebe ticari işlemler tarafından, Maliyet muhasebesi üretim işletmeleri tarafından kullanılır.
2-Genel muhasebe dışa yöneliktir, Maliyet muhasebesi içe yöneliktir.
3-Genel muhasebede para birimi kullanılır, Maliyet muhasebesinde ölçü birimleri kullanılır.
4-Genel muhasebe Genel Kabul Görmüş Muhasebe ilkeleri üzerinden, Maliyet muhasebesi tahmini değerler üzerinden değerlendirilir.
Not:Genel muhasebe mali tabloları hazırlayabilmek için maliyet muhasebesinden yararlanılır.
-Dönem sonu mamül ve yarı mamül maliyetlerinin hesaplanabilmesi için maliyet muhasebe-sinden yararlanılır.
-Mamüllerin birim maliyetlerinin hesaplanabilmesi için genel muhasebeden yararlanılır.
Bilanço:Bir işletmenin belli bir tarihteki varlık ve kaynaklarının gösterildiği tablodur.
Gelir Tablosu:Bir işletmenin belli bir faaliyet dönemi sonunda net kar zarara kadarki verileri gösteren mali tablodur.
Satılan Malın Maliyeti;Örnek:X işletmesinde üretilen mamül maliyeti 4000 dönem başı mamül stokları 1000 dönem sonu mamül stokları 500 ise satılan malın maliyeti ne kadardır?
Dönembaşı + Dönemiçi – Dönem Sonu = (1000+4000)-500=4500 Sat. Malın Maliyeti 4500
Örnekönem başı direk ilk madde malzeme stoku 100 ytl lik dönem içi direk ilk madde malzeme alımı 1800 ytl lik dönem sonu direk ilk madde malzeme stoku 300 ytl lik ise kullanılan direk ilk madde malzeme maliyeti ne kadardır. D.başı Dir. İlk Md. Mlz+Dönemiçi – D.sonu Dir. İlk Md. Mlz (100+1800)-300=1600
Maliyet Muhasebesinin Temel Kavramları
1-Maliyet:Bir iktisadi kıymeti elde edebilmek için katlanılan fedakarlık ve yapılan harcama
2-Harcama:Ödeme veya ödeme vaadine harcama denir.
3-Gider:Gelir elde edebilmek için ödenen maliyettir.
4-Zarar:Karşılıksız tükenmeye denir.
5-Hasılat:Mal veya hizmet satışından veya faaliyet dışı varlık satışından elde edilen tutardır.
6-Maliyet Gideri:Üretim amacıyla varlık tüketildiğinde tüketilen varlığın maliyet değerinin gidere dönüştüğü noktadır.
Maliyet Muhasebesi Sistemleri
Maliyet Muhasebesi Sistemlerini Etkileyen Faktörler
1-İşletmenin büyüklüğü, 2-Kullanılan mamül cinsi, 3-Örgüt yapısı, 4-Üretim tekniği, 5-Yöneticilerin gereksinim duyduğu bilgilerin niteliği


Maliyet Muhasebesi Kaça Ayrılır?
1-Kullanılan rakamların fiili olup olmamasına göre maliyetleme;
a)Tahminlere dayalı:Geçmişteki verilere ve gelecekteki olası sonuçlara bakarak yapılan istatistiksel hesaplamalardır.
b)Standart maliyetleme:Bilimsel ve teknik esaslara göre yapılan hesaplamalardır.
2-Maliyetlerin tümümün ele alınıp alınmamasına göre maliyetleme;
a)Tam maliyetlemeirekt ilk madde malzeme, direk işçilik, genel üretim giderleri
b)Kısmi maliyetlemeirek ve Değişken maliyet olmak üzere ikiye ayrılır.
-Direk maliyetDirekt ilk madde malzeme, direkt işçilik
-Değişken maliyetDirekt ilk madde malzeme, direkt işçilik, değişken maliyetler
3-Üretim eylemlerinin niteliğine göre maliyetleme;
a)Sipariş maliyetleme:Müşteri istekleri doğrultusunda üretim yapan işletmeler tarfından kullanılır.
b)Safha maliyetleme:Genellikle aynı cins mamüllerin yığın üretiminde kullanılır.
7-A Seçeneği;
Giderlerin yapıldıkları anda büyük defter hesaplarına fonksiyon esasına göre kayıt yapılırken yardımcı defterlere çeşit ve gider yerleri açısından kayıt yapıldığı yöntemdir.7-A Seçenekleri; a)Direkt ilk madde malzeme, b)Direkt işçilik, c)Genel üretim giderleri, d)Hizmet üretim maliyeti,e)Ar-Ge, f)Pazarlama satış dağıtım, g)Genel yönetim giderleri,h)Finansman giderleri
İLK MADDE VE MALZEME MALİYETLERİ (2 ÜNİTE)
Üretimde kullanılan tüm ilk madde malzeme maliyetlerinin parasal tutarıdır.
a)Direkt İlk Madde Malzeme;Ürünün temel yapısını oluşturur.Üretilen ürünün bünyesine girer.Hangi ürün için ne kadar hazırlandığı izlenilebilen maliyetlerdir.
b)En Direkt İlk Madde Malzeme;Direkt ilk madde malzemeye nazaran daha önemsizdir. Üretilen ürünün yapısını oluşturmaz.(Tahta Sunta Dir.İlk Md. Mlz.- Tutkal Cila Vida En Dir.)
Endirekt yardımcı ve işletme malzemesi olarak ikiye ayrılır.(Yardımcı malzeme düğme tutkal vb işletme malzemesi ise deterjan yağ vs)
Yardımcı Malzeme:Ürünün bünyesine giren en direkt malzemedir
İşletme Malzemesi:Ürünün bünyesine girmeyen ancak üretimin kesintisiz sürdürülebilmesi için gerekli olan malzemedir.
Üretim İşletmelerinden İlk Madde ve Malzeme Hareketleri
Tedarik  Depolama  Üretime Sevk
Not:Tam zamanlı envanter yönteminde modern stok yönetimi küçük partiler halinde sık aralıklarla istenilen kalitede malzeme alınır.
İlk Madde Malzeme Hareketlerinde Kullanılan Belgeler;
a)İlk Madde Malzeme Satın Alma İstek Fişi:Üretimde kullanılan ilk madde ve malzemenin tedarik edilmesi için satın alma bölümüne gönderilen belgedir.Atölye şefi veya ustabaşı tarafından düzenlenir.İlk madde ve malzemenin nitelik ve niceliğini gösterir.
b)Stok Kartı:Teslim alma raporuna dayalı olarak ambara giren her ilk madde ve malzeme için açılan karttır.
c)İlk Madde Malzeme İstek Fişi:Atölye şefleri tarafından üretimde gereksinim duyulan ilk madde malzemenin ambardan çekilmesi için kullanılır.




İlk Madde Malzeme Değerleme Yöntemleri
1-Ortalama Maliyet Yöntemi
2-İlk Giren İlk Çıkar (Fifo)
3-Son Giren İlk Çıkar (Lifo)
4-Sabit Fiyatlarla Değerleme Yöntemi
5-Piyasa Fiyatı Yöntemi
6-Piyasa Fiyatı ve Alış Maliyetinden Düşük Olanıyla Değerleme Yöntemi
Fifo Yöntemi
İlk satın alınan ilk madde malzemenin öncelikle üretime sevk edileceğini varsayan yöntemdir.
Tarih Açıklama Miktar Birim Fiyatı
01 Mayıs Dönembaşı 10 5
11 Mayıs Alım 20 6
18 Mayıs Üretime Sevk 25 -
22 Mayıs Alım 20 7
29 Mayıs Üretime Sevk 15 -
Soru:Fifo yöntemine göre üretime sevk maliyeti ne kadardır.?
10 x 5 = 50 5 x 6 = 30 140+100=240  Üretime Sevk Maliyeti
15 x 6 = 90 10 x 7 = 70
Tarih Açıklama Miktar Birim Fiyatı
01 Mayıs Dönembaşı 30 7
11 Mayıs Alım 10 5
18 Mayıs Üretime Sevk 35 -
22 Mayıs Alım 20 4
29 Mayıs Üretime Sevk 10 -
Soru:Fifo yöntemine göre üretime sevk maliyeti ne kadardır?
30 x 7 = 210 5 x 5 = 25 235+45=280  Üretime Sevk Maliyeti
5 x 5 = 25 5 x 4 = 20
Tarih Açıklama Miktar Birim Fiyatı
01 Mayıs Dönembaşı 20 3
11 Mayıs Alım 30 4
18 Mayıs Üretime Sevk 25 -
22 Mayıs Alım 10 6
29 Mayıs Üretime Sevk 20 -


Soru:Fifo yöntemine göre üretime sevk ve dönem sonu kalan maliyet ne kadardır?
20 x 3 = 60 5 x 4 = 20
5 x 4 = 20 10 x 6 = 60
20 x 4 = 80 80Depoda kalan malzeme maliyeti
160Üretime Sevk Maliyeti

Fifo’nun Avantajları Fifo’nun Dezavantajları
-Büyük partiler halinde satın alınan ve kul- -Fiyatların yükseldiği dönemlerde gerçek
lanımı hangi üretim partisine ait olduğu bi- olmayan yüksek kar ortaya çıkar.
linen yüksek değerli ilk madde malzeme i- -Fiktif (yüksek kar) daha fazla vergi öden-
çin kullanılır. mesine neden olur.
-Dayanıksız ürünlerin bozulması nedeniyle -Fiyatların düşmesi durumunda ilk satın a-
ortaya çıkabilecek zararlar bu yöntem kul- lınan madde ve malzemeler üretime sevk
lanılarak önlenir. edileceği için dönem karı azalacaktır.
Lifo Yöntemi
Son satın alınan ilk madde malzemelerin ilk olarak üretime sevk edildiği varsayımına dayanır.
Tarih Açıklama Miktar Birim Fiyatı
01 Mayıs Dönembaşı 50 3
11 Mayıs Alım 100 4
18 Mayıs Üretime Sevk 120 -
22 Mayıs Alım 80 6
24 Mayıs Üretime Sevk 30 -
Soru:Lifo yöntemine göre üretime sevk maliyeti ne kadardır.?
100 x 4 = 400
20 x 3 = 60
30 x 6 =+240
 700 Üretime Sevk Maliyeti
Tarih Açıklama Miktar Birim Fiyatı
01 Mayıs Dönembaşı 100 3
11 Mayıs Alım 50 4
18 Mayıs Üretime Sevk 80 -
22 Mayıs Alım 70 5
24 Mayıs Üretime Sevk 40 -


Soru:Lifo yöntemine göre üretime sevk maliyeti ne kadardır.?
50 x 4 = 200
30 x 3 = 90
40 x 5 =+200
490 Üretime Sevk Maliyeti
Lifo’nun Avantajları Lifo’nun Dezavantajları
-Fiyatların sürekli yükseldiği dönemlerde -Birkaç yıl süreyle devam edilirse stoklar çok
en son satın alınan ilk madde malzeme de- düşük fiyatlarla değerlendirilmiş olur.
ğerlendirildiğinden kar düşük çıkar.Kar dü- -Lifo’yu benimseyen bir işletme 5 yıl süreyle
şük çıktığı için vergi az olur. bu yöntemden vazgeçemez.
-İşletmenin gerçek varlık değeri korunur.
Ortalama Maliyet
Hareketli Ortalama:Her yeni ilk madde malzeme alımından sonra bir ortalama maliyet hesaplanır.
Tartılı Ortalama:Bulunan ortalama birim maliyet hem üretime sevk edilen hemde stokta kalan miktar ile çarpılıp üretime sevk ve stok maliyeti hesaplanır.
Örnek;
Tarih Açıklama Miktar Birim Fiyatı Tutar
01 Ekim Başlangıçtan Kalan 100 5 500
10 Nisan Alım 50 6 300
18 Nisan Üretime Sevk 100 - -
25 Nisan Alım 200 7 1400
27 Nisan Üretime Sevk 100 - -

Soru:Tartılı ortalama yöntemine göre üretime sevk ve stokta kalan mamul maliyeti ne kadar olmalıdır?
Ortalama Maliyet = __Toplam Tutar__ = 2200 = 6,28
Toplam Alım Miktarı 350
Üretime Sevk 200 x 6.28 = 1256
Stokta Kalan 150 x 6.28 = 942
Örnek;
Tarih Açıklama Miktar Birim Fiyatı Tutar
01 Ekim Başlangıçtan Kalan 50 2 100
10 Nisan Alım 100 4 400
18 Nisan Üretime Sevk 70 - -
25 Nisan Alım 200 7 1400
27 Nisan Üretime Sevk 50 - -
Soru:Tartılı ortalama yöntemine göre üretime sevk ve stokta kalan mamul maliyeti ne kadar olmalıdır?
Ortalama Maliyet = __Toplam Tutar__ = 1900 = 5,42
Toplam Alım Miktarı 350
Üretime Sevk 120 x 5.42 = 650,4
Stokta Kalan 230 x 5,42 =1244,6
Ortalama Maliyet Yönteminin
Avantajları Dezavantajları
-Küçük partiler halinde üretime sevk yapıl- -İlk madde ve malzemelerin değişik tarih-
dığından bu yöntem kolay uygulanır. teki fiyatları arasındaki farklar arttığından
-Düşük ve yüksek maliyetli ilk madde mal- en yüksek ile en düşük fiyat arasındaki
zemelerin mamül maliyeti üzerindeki etki- fark azaltılarak artış yada azalış eğilimleri
sini azaltarak değerlemede denge ve istikrar daha da düşmektedir.
sağlar.
Sabit Fiyatlarla Değerleme Yöntemi
Ambardan üretime sevk edilen ilk madde malzemelerin belirli bir süre için sabit fiyatlarla değerlendirilmesidir.Kullanırken sabit fiyatlar tahmini ve standart olarak ikiye ayrılır.Avantajı sabit fiyat olması dezavantajı güncelleme gerektirmesidir.
Piyasa Fiyatı Yöntemi
Üretime sevk edilen ilk madde malzeme değerlemesinde piyasada geçerli olan cari fiyatlar kullanılır.Lifo’daki eksiklikleri gidermek için kullanılmıştır.Bu yöntem gerçekçi değerlere ulaştırır.Değer artış ve azalışları devamlı olarak kayda alınmalıdır.
Piyasa Fiyatı veya Alış Maliyetinden Düşük Olanıyla Değerleme
Alış maliyeti ile cari piyasa fiyatı değerinden hangisi daha düşük ise ilk madde malzeme onla değerlenir.Uygulanabilmesi için öncelikle lifo, fifo, ortalama maliyet yada belirli iş partilerine göre ilk madde malzeme maliyetlerinin belirlenmesi gerekir.Daha sonra cari fiyatına bakılarak hangi değer daha düşükse onunla değelenir.

MALİYET DAĞITIMLARI (BİRİNCİ VE İKİNCİ DAĞITIM) 5 ÜNİTE

Maliyet dağıtımları 3’e ayrılır.
Esas Üretim Gider Yeri;İşletmenin ana faaliyet konusunu oluşturan mamul ve hizmetlerin üretildiği birimlerdir.Kesim, tesviye, montaj, kalite, kontrol bölümü gibi yerler esas üretim gider yeri olarak kabul edilir.
Yardımcı Üretim Gider Yeri;Esas üretim gider yeri ve diğer gider yerlerinin ihtiyaç duyduğu yan girdileri üreten birimlerdir.Şeker fabrikasında çuval imal eden bölüm veya kalıp bölümü gibi
Yardımcı Hizmet Gider Yeri;İşletmedeki gider yerlerine hizmet vermek amacıyla oluşturulan birimlerdir.Bakım-onarım yemekhane revir servis gibi.
Gider Yerleri İle İlişkileri Açısından Giderler
Gider Yerlerine Doğrudan Doğruya Gider Yerlerine Dağıtım Anahtarı
Yüklenebilen Giderler Aracılığıyla Dağıtılan Giderler
1-Direkt ilk madde malzeme maliyeti 1-Fabrika binasının amortismanı
2-Direkt işçilik maliyeti 2-Fabrika binasının ısıtma giderleri
3-Genel üretim giderler (bazıları) 3-Bakım-onarım giderleri
-En direkt ilk madde malzeme 4-Taşıma ve temizlik işi yapan perso-
-Ustabaşı ücretleri nelin ücretleri
-Makine amortismanları
Gider Dağıtımları;
1.Dağıtımağıtım anahtarı aracılığıyla yardımcı ve esas gider yerlerine giderlerin dağıtılmasıdır.
Gider Türleri Tutar Dağıtım Anahtarı Kesim Montaj Bakım-Onarım
Fab. Bina Amort 25.000 m² 400 300 100
Su Gideri 3.000 işçi sayısı 15 10 5
Soru:Fabrika bina amortismanının ve su giderinin kesim montaj ve bakım-onarım gider yerlerinin dağıtımını yapınız.
Dağıtım Oranı  25.000 = 31,25 Dağıtım Oranı  3000 = 100
800 30
Kesim 400 x 31,25 = 12.500 Kesim 15 x 100 =1.500
Montaj300 x 31,25 = 9.375 Montaj10 x 100 = 1.000
Bak.On.100 x 31,25 = 3.125 Bak.On.5 x 100 = 500
2.Dağıtım:Yardımcı gider yerlerinin esas gider yerlerine dağıtımıdır.Amaç; üretilen mamullerin sağlıklı hesaplanması maliyet kontrolünün sağlanmasıdır.
3 bölümden oluşur
1-Doğrudan Dağıtım Yöntemi;Yardımcı gider yerlerinin birbirleri ile olan hizmet dikkate almayan yöntemdir.
Gider Yeri Dağıtılacak Gider Depo Yemekhane Montaj Kaynak
Depo 80.000 %5 %15 %30 %50
Yemekhane 70.000 %16 %14 %35 %35


Soruepodan montaj bölümüne verilecek gider payı ne kadardır?Yemekhaneden kaynak bölümüne verilecek gider ne kadardır?
80.000 x 30 = 30.000 70.000 x 35 = 35.000
80 70
Gider Yeri Tutar Depo Bakım Onarım Montaj Kaynak
Depo 180 %5 %5 %40 %50
Bakım Onarım 150 %15 %15 %30 %50
180 x 30 = 80 150 x 30 = 56,25
90 80
2-Kademeli Dağıtım:Yardımcı gider yerlerinin birbirine sundukları hizmetleri kısmen dikkate alan yöntemdir.Doğrudan dağıtıma göre daha sağlıklı sonuçlar verir.
Kademeli Dağıtımda Uygulanan Kurallar
1-Gider dağıtımına, en çok sayıda gider yerine hizmet sunan yardımcı gider yerinden başlanır.
2-Yardımcı gider yerleri eşit sayıda ise toplama en yüksek olanından başlanır.
3-Dağıtım yapılacak gider yeri kendisine ve kendisinden önceki gider yerlerine pay veremez.
4-Dağıtımı yapılacak gider yeri önceki yardımcı gider yerinden pay almak zorundadır.
Örnek;
Gider Yeri Dağıtılacak Gider Bak.On Yemekhane Montaj Kesim
Bakım Onarım 90.000 %10 %5 %40 %45
Yemekhane 75.000 %5 %15 %30 %50
Sorular:Kademeli dağıtım yöntemine göre kesim bölümünün bakım onarımdan alacağı pay ne kadardır?Kademeli dağıtım yöntemine göre kesim bölümünün yemekhaneden alacağı pay ne kadardır?
1- 90.000 x 45 = 45.000 2- 90.000 x 5 = 5.000
90 90

80.000 x 50 = 50.000
80
Örnek;
Gider Yeri Gider YHGY 1 YHGY 2 EÜGY 1 EÜGY 2
YHGY 1 3.000 %10 %15 %30 %45
YHGY 2 2.000 %15 %5 %25 %55
Soru1oğrudan dağıtım yöntemine göre YHGY 2’den EÜGY 2’ye düşen pay ne kadardır?
Soru2oğrudan dağıtım yöntemine göre YHGY 1’den EÜGY 1’e düşen pay ne kadardır?
Soru3:Kademeli dağıtım yöntemine göre YHGY 2’den EÜGY 2’e düşen pay ne kadardır?
Soru4:Kademeli dağıtım yöntemine göre YHGY 1’den EÜGY 2’ye düşen pay ne kadardır?
14

1- 2.000 x 55 = 1375 2- 3.000 x 30 = 1.200
90 75

3- 3.000 x 15 = 500 2.500 x 25 = 781,25
90 75
4- 3.000 x 45 = 1500
90
Örnek;
Gider Yeri Gider YHGY 1 YHGY 2 EÜGY 1 EÜGY 2
YHGY 1 4.500 %10 %10 %35 %45
YHGY 2 2.000 %15 %5 %25 %55
Soru1oğrudan dağıtım yöntemine göre YHGY 2’den EÜGY 1’e düşen pay ne kadardır?
Soru2:Kademeli dağıtım yöntemine göre YHGY 1’den EÜGY 2’ye düşen pay ne kadardır?
Soru3:Kademeli dağıtım yöntemine göre YHGY 2’den EÜGY 2’ye düşen pay ne kadardır?
1- 2.000 x 25 = 625 2- 4.500 x 45 = 2.250
80
3- 4.500 x 10 = 500 2.500 x 55 = 1.718,75
90 80
Matematiksel Dağıtım Yöntemi
Yardımcı gider yerlerinin birbirlerine sundukları hizmetleri göz önüne alan yöntemdir.Her bir yardımcı gider yeri birer denklem oluşturur.Hizmet alışverişlerinin en çok olduğu ikinci dağıtım yöntemidir.
FAALİYETE DAYALI MALİYETLEME VE BİRLEŞİK MALİYET DAĞITIMI 6 ÜNİTE
Maliyet Muhasebesi Uygulamalarını Etkileyen Faktörler
1-Hizmet sektörünün toplam üretim içindeki payının artması
2-Teknolojik gelişmeler
3-Global rekabetteki artışlar
Günümüzde tüketici isteklerinde meydana gelen değişmeler sonucunda üretici daha ekonomik daha dayanıklı üretim yapmak zorundadır.Bu nedenle üretim yapan işletmeler stratejik kararlara dayalı maliyet hedeflerini belirlemek zorundadırlar.
Maliyet Hedefleri
1-Tam Zamanlı Envanter;İlk madde ve malzemenin (mamul yarı mamul) sıfıra veya en alt düzeye indirilmesini hedefleyen yöntemdir.
2-Toplam Kalite Kontrolü;Üretim maliyetlerini azaltarak mamul kalitesinin yükseltilmesi ve müşteri memnuniyetinin sağlanmasıdır.Satış sonrası hizmet maliyetlerini azaltır.
3-Esnek Üretim Sistemi;Küçük partiler halinde daha kaliteli ve daha fazla mamul çeşidini daha düşük maliyetlerle müşterilere sunan yöntemdir.
Faaliyete Dayalı Maliyetleme : Genel üretim maliyetlerinin üretime yüklenmesinde tekbir yükleme oranı yerine birden fazla yükleme oranının kullanılmasıdır.Çünkü rekabet sonrası kar marjı daralmıştır.Her bir ürünün veya ürün grubunun toplam karlılık üzerindeki etkisini ayrıntılı bir şekilde görünmesi gerekir.Üretim çeşidinde artış miktarlarında azalış olmuştur.üretimde otomasyonlaşma (makineleşme) derecesi artmıştır.Müşteri bilinci artmıştır ve bilgisayar teknolojisindeki gelişmeler ile mamul maliyetlerinin daha ayrıntılı izlenmesi sağlanmıştır.

ÖrnekGeleneksel Maliyetleme
Ürün Birim DİS Yıllık Ürt. Mik. Sipariş Sayısı Mak.Haz.Sayısı
A 3 2.000 50 40
B 2 1.000 30 20

Faaliyetler Faaliyet Maliyetleri Maliyet Etkeni
Hacimle İlgili 2.000 Direk İşçilik Saati (DİS)
Satın Alma ile İlgili 2.400 Sipariş Sayısı
Makine Hazırlama ile İlgili 3.000 Makine Hazırlama Sayısı
Soru;Geleneksel maliyetleme yöntemine göre A mamulünün toplam maliyeti ne kadardır?
Yükleme Oranı = Toplam Maliyet = 7.400 = 0,925 6.000 x 0,925 = 5500
Toplam DİS 8.000
Soru;Geleneksel maliyetmele yöntemine göre B mamulünün toplam maliyet ne kadardır?
Yükleme Oranı = Toplam Maliyet = 7.400 = 0,925 2.000 x 0,925 = 1850
Toplam DİS 8.000
ÖrnekGeleneksel Maliyetleme
Ürün Birim DİS Yıllık Ürt. Mik. Sipariş Sayısı Mak.Haz.Sayısı
A 3 3.000 40 60
B 4 2.000 20 30
“Toplam Genel Üretim Maliyeti; 170.000”
Soru;Geleneksel maliyetmele yöntemine göre B mamulünün toplam maliyet ne kadardır?
Yükleme Oranı = Toplam Maliyet = 170.000 = 10 10 x 8.000 = 80.000
Toplam DİS 17.000
Soru;Geleneksel maliyetleme yöntemine göre A ürününe genel üretim maliyetlerinden düşecek birim maliyet ne kadardır?
Yükleme Oranı = Toplam Maliyet = 170.000 = 10 10 x 9.000 = 90.000 = 30
Toplam DİS 17.000 3.000
ÖrnekFaaliyete Dayalı Maliyetleme
Ürün Birim DİS Yıllık Ürt. Mik. Sipariş Sayısı Mak.Haz.Sayısı
A 5 2.000 30 20
B 3 4.000 10 30

Faaliyetler Faaliyet Maliyetleri Maliyet Etkeni
Hacimle İlgili 5.000 DİS
Satın Alma İle İlgili 4.000 Sipariş Sayısı
Makine Hazırlama İle İlgili 6.000 Makine Hazırlama Sayısı
Soru;Faaliyete dayalı maliyetleme yöntemine göre A mamulünün maliyet toplamı ne kadardır?
1) 5.000 / 22.000 = 0,227

10.000 x 0227 = 2.270 2) 4.000 / 40 = 100

30 x 100 = 3.000 3) 6.000 / 50 = 120

20 x 120 = 2.400
(2.270 + 3.000 + 2.400 = 7.760 / 2.000  Birim Maliyet)
Soru;Faaliyete dayalı maliyetleme yöntemine göre B mamulünün maliyet toplamı ne kadardır?
1) 5.000 / 22.000 = 0,227

12.000 x 0227 = 2.724 2) 4.000 / 40 = 100

10 x 100 = 1.000 3) 6.000 / 50 = 120

20 x 120 = 3.600
(2.724 + 1.000 + 3.600 = 7.324 / 4.000  Birim Maliyet)
ÖrnekFaaliyete Dayalı Maliyetleme
Ürün Birim DİS Yıllık Ürt. Mik. Sipariş Sayısı Mak.Haz.Sayısı
X 5 500 20 50
Y 2 1.000 10 20

Faaliyetler Faaliyet Maliyetleri Maliyet Etkeni
Hacimle İlgili 20.000 DİS
Satın Alma İle İlgili 30.000 Sipariş Sayısı
Makine Hazırlama İle İlgili 40.000 Makine Hazırlama Sayısı
Soru 1;Faaliyete dayalı maliyetleme yöntemine göre X mamulüne makine hazırlama sayısı ile ilgili düşecek pay ne kadardır?
Soru 2;Faaliyete dayalı maliyetleme yöntemine göre Y mamulüne satın alma ile ilgili faaliyetlerden düşen pay ne kadardır?
1) 40.000 / 70 = 571,42

50 x 571,4 = 28.570 2) 30.000 / 30 = 1.000

1.000 x 10 = 10.000
Birleşik Maliyet Dağıtımı
Birden fazla mamulün üretim sürecinde isteyerek ya da istemeyerek üretilmesi halinde ayrım noktasına kadar ulaşan toplam maliyetlerdir.
Birleşik Mamul;Nisbi satış değeri yüksek olan mamuldür.
Ayrım Noktası;Birleşik veya yan mamullerin ayrı birimler şeklinde ayrıldığı üretim sürecinin son aşamasıdır.
Ek Maliyet;Ayrım noktasından sonra ortaya çıkan maliyetlerdir.
Birleşik Maliyetlerin Dağıtımında Kullanılan Yöntemler
1-Fiziksel Ölçüler Yöntemi
Örnek;
Mamuller Miktar Satış Tutarı
A 500 2.000
B 600 2.200
C 400 3.000
Birleşik Maliyet;15.000
Soru;Fiziksel ölçüler yöntemine göre mamullerin birleşik maliyetten alacağı pay ne kadardır?
Birim Maliyet = Birleşik Maliyet = 15.000 = 10  a) 500 x 10 = 5.000
Toplam Maliyet 1.500 b) 600 x 10 = 6.000
c) 400 x 10 = 4.000
Örnek;
Mamuller Miktar Satış Tutarı
A 300 2.000
B 600 2.200
C 100 3.000
Birleşik Maliyet;20.000
Soru;Fiziksel ölçüler yöntemine göre mamullerin birleşik maliyetten alacağı pay ne kadardır?
Birim Maliyet = Birleşik Maliyet = 20.000 = 20  a) 300 x 20 = 6.000
Toplam Maliyet 1.000 b) 600 x 20 = 12.000
c) 100 x 20 = 2.000


2-Satış Değeri Yöntemi
Örnek;
Mamuller Miktar Satış Tutarı
A 300 2.000
B 600 2.200
C 100 3.000
Birleşik Maliyet;20.000
Soru;Satış değeri yöntemine göre C mamulünün birleşik maliyetten alacağı pay ne kadardır?
Birim Maliyet = Birleşik Maliyet = 20.000 = 2,78  c) 3.000 x 2,78 = 8.340
Toplam Maliyet 7.200
Örnek;
Mamuller Miktar Satış Tutarı
A 300 2.000
B 600 2.200
C 100 3.000
Birleşik Maliyet;40.000
Soru;Satış değeri yöntemine göre B mamulünün birleşik maliyetten alacağı pay ne kadardır?
Birim Maliyet = Birleşik Maliyet = 40.000 = 5,56  b) 2.200 x 5,56 = 12.232
Toplam Maliyet 7.200
Örnek;
Mamul Miktar Katsayı Miktar x Katsayı
A 600 3 1.800
B 300 2 600
C 200 4 800
Soru;Birleşik maliyet 8.000 ise katsayılı miktar dikkate alındığında fiziksel ölçüler yöntemine göre ürünlere düşecek pay nasıl olmalıdır? 18
Birim Maliyet = Birleşik Maliyet = 8.000 = 2,5  a) 1.800 x 2,5 = 4.500
Toplam Maliyet 3.200 b) 600 x 2,5 = 1.500
c) 800 x 2,5 = 2.000
Örnek;
Mamul Satış Değeri Ek Maliyet Ay. Nok.Son.Sat.Değ
A 4.000 - 4.000
B 2.000 - 2.000
C 3.600 600 3.000
Birleşik Maliyet;4.000
Soru;Satış değeri yöntemine göre birleşik maliyetten mamullere düşecek pay ne kadardır?
Birim Maliyet = Birleşik Maliyet = 4.000 = 0,44  a) 4.000 x 0,44 = 1.760
Toplam Maliyet 9.000 b) 2.000 x 0,44 = 880
c) 3.000 x 0,44 = 1.320




SİPARİŞ MALİYETİ SİSTEMİ İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 7 ÜNİTE
Sipariş Maliyet Sistemi;Çeşitli türde ve genelde müşteri isteklerine göre üretim yapan işletmelerce kullanılan yöntemdir.Üretilen her bir ürünün özelliği farklı olacağı için maliyetleri de ayrı ayrı hesaplanır.Ancak sadece müşteri isteklerine göre üretim yapılmaz.İşletmelerin üretim planlama departmanlarınca da bu sistem kullanılabilir.Örneğin; inşaat, uçak mobilya makine gibi.
Not;Üretimine başlanan her bir sipariş için ayrı bir sipariş kartı açılır.Sipariş emri ile direkt ilk madde malzeme, direkt işçilik saati ve genel üretim maliyetleri sipariş maliyet kartına işlenir.
Sipariş Maliyeti Sisteminde Kullanılan Belgeler;
Sipariş Maliyet Kartı İMM İle İlgili Belgeler İşçilik İle İlgili Belgeler
1-Sipariş Maliyet Kartı;Üç bölümden oluşur.
a)Başlık;Üretim işletmesinin adı stok yada sipariş için mi üretildiği başlama ve bitiş tarihi mamul tipi ve adeti gibi bilgiler yer alır.
b)Maliyet Unsurlar;İlgili siparişe ait direkt ilk madde malzeme, direkt işçilik saati ve genel üretim maliyetleri ile oluşan maliyet unsurları ayrı ayrı gösterilir.
c)Maliyet Özeti;Maliyet analizlerine ve birim mamul maliyetinin hesaplanmasına olanak sağlayan maliyet unsurlarının yer aldığı kısımdır.
2-İlk Madde Malzeme İle İlgili Belgeler;İlk madde malzeme giderlerinin sipariş maliyet kartına işlenebilmesi için ilk madde malzeme istek fişinden yararlanılır.
3-İşçilik İle İlgili Belgeler;Üç farklı belge kullanılır.
a)İşçi Saat Kartı;Bordro hazırlanması ve işçi çalışma kartının hazırlanması için kullanılır.
b)İşçi Çalışma Kartı;Sipariş maliyet kartına direkt işçilik maliyetlerinin aktarılması ve işçi çalışma karı özetinin hazırlanması için kullanılır.
c)İşçi Çalışma Kartı Özeti;Belirli dönemlerde (bir hafta, on gün, ya da bir ay) yevmiye kayıtlarının yapılması amacıyla kullanılan belgelerdir.
Sipariş Maliyet Sisteminde Yevmiye Kayıtları
İlk Madde Malzeme Satın Alınması
Örnek;X işletmesi üretimde kullanmak üzere 3.000 TL direkt ilk madde malzeme 2.000 TL en direkt ilk madde malzeme peşin bedelle satın almıştır.Yevmiye kaydını yapınız.
-----------------------------------------/---------------------------------------
150 İlk Madde Malzeme 5.000
Direk İMM 3.000
En.Dir.İMM 2.000
100 Kasa 5.000
-----------------------------------------/---------------------------------------
*Üretimde İlk Madde Malzemenin Kullanılması
Örnek;İşletmemiz 1.000 TL direkt ilk madde malzeme 800 TL en direkt ilk madde malzeme üretimde kullanmıştır.Yevmiye kaydını yapınız.
-----------------------------------------/---------------------------------------
710 Direk İlk Madde Malzeme 1.000
730 Genel Üretim Maliyetleri 800
150 İlk Mad.Malzeme 1.800
-----------------------------------------/---------------------------------------
Örnek;X işletmesi üretimde kullanmak üzere 9.000 direkt ilk madde malzeme 6.000 en direkt ilk madde malzeme satın almıştır.(kredili olarak) Aldığı ilk madde malzemenin tamamını üretimde kullanmıştır.Yevmiye kaydını yapınız.
-----------------------------------------/---------------------------------------
150 İlk Madde Malzeme 15.000
Direk İMM 9.000
En.Dir.İMM 6.000
320 Satıcılar 15.000
-----------------------------------------/---------------------------------------
-----------------------------------------/---------------------------------------
710 Direk İlk Madde Malzeme 9.000
730 Genel Üretim Maliyetleri 6.000
150 İlk Mad.Malzeme 15.000
-----------------------------------------/---------------------------------------
*Üretimde İşçilik Kullanılması
Örnek;X işletmesi 5.000 TL direkt işçilik, 1.000 TL en direkt işçilik kullanmıştır.Yevmiye kaydını yapınız.
-----------------------------------------/---------------------------------------
710 Direk İşçilik 5.000
730 Genel Üretim Maliyetleri 1.000
100 Kasa 6.000
-----------------------------------------/---------------------------------------
*Üretim Maliyeti Unsurlarının Üretim Hesabına Yüklenmesi
I----------------------------------------/---------------------------------------
151 Yarı Mamul Hs XXX
711 Dir.İMM Yans. XXX
721 Dir.İş.Saati Yans. XXX
731 Gen. Ür. Mal. Yans. XXX
-----------------------------------------/---------------------------------------
II---------------------------------------/--------------------------------------
152 Mamul Hs XXX
151 Yarı Mamul Hs. XXX
-----------------------------------------/---------------------------------------
III---------------------------------------/--------------------------------------
620 Satılan Mamul Maliyeti XXX
152 Mamul Hs. XXX
-----------------------------------------/---------------------------------------
Not:Genel üretim maliyetleri sipariş maliyetine tahmini tutarlar üzerinden yüklenir.Genel üretim gideri yansıtma hesabından büyük ise eksik yükleme söz konusudur.Genel üretim gideri yansıtma hesabından küçük ise fazla yükleme söz konusudur.
Örnek;İşlemenin dönem sonu genel üretim giderleri hesabının borç kalanı 2.000 tL dir.Alacak kalanı ise (yansıtma hesabı) 1.500 TL dir.Tamamı satıldığına göre gerekli yevmiye kaydını yapınız.
-----------------------------------------/---------------------------------------
731 Gen. Ür.Gid.Yan.Hs. 1.500
620 Satılan Mamul Maliyeti 500
730 Genel Üretim Gid. 2.000
-----------------------------------------/---------------------------------------
Örnek;Dönem sonunda 730 Genel üretim maliyetleri hesabı borç kalanı 6.000 TL dir.731 Genel üretim gideri yansıtma hesabı alacak kalanı 6.500 TL dir.Yevmiye kaydını yapınız.
-----------------------------------------/---------------------------------------
731 Gen. Ür.Gid.Yan.Hs. 6.500
730 Genel Üretim Gid. 6.000
620 Sat. Mamul Mal. 500
-----------------------------------------/---------------------------------------